Free Joomla Modules

Inwentaryzacja Jaskiń Roztocza 2009

Roztocze - nowy region jaskiniowy

Tekst i plany: Artur Ponikiewski

Roztocze stanowi wąskie pasmo wzgórz długości ok. 180 km ciągnące się od Kraśnika po Lwów i szerokości rzadko przekraczającej 20 km. Krajobraz Roztocza tworzą łańcuchy wapiennych wzgórz o dość stromych zboczach i spłaszczonych wierzchowinach. Najwyższe wzniesienia na obszarze Polski to Długi Goraj (391,5 m.n.p.m.) i Wielki Dział (390,4 m.n.p.m.), a deniwelacje terenu dochodzą tu do 100 m. Z uwagi na niezwykłe walory krajobrazowe i przyrodnicze na terenie Roztocza utworzono Roztoczański Park Narodowy, osiem parków krajobrazowych oraz kilka rezerwatów przyrody...

Garb Roztocza budują skały powstałe w kredzie - margle, opoki i gezy. Na nich zalegają utwory trzeciorzędowe takie jak wapienie i piaskowce obecne również w dolinach rzek. W epoce lodowcowej na obszar obecnego Roztocza kilkakrotnie nasuwał się lądolód skandynawski, który swoją działalność pozostawił w formie glin morenowych czy głazów narzutowych. Z tego okresu pochodzą także rozległe pokrywy lessowe.
Zróżnicowanie rzeźby i budowy geologicznej Roztocza pozwoliło dokonać wyróżnienia trzech mezoregionów: Roztocza Zachodniego (Roztocza Gorajskiego) składającego się głównie z lessów, Roztocza Środkowego (Roztocza Tomaszowskiego) zbudowanego głównie z piasków i wapieni oraz Roztocza Wschodniego (Roztocza Południowego) utworzonego głównie z utworów trzeciorzędowych o urozmaiconej rzeźbie z licznymi wzgórzami ostańcowymi. Cały obszar jest silnie rozczłonkowany i podzielony licznymi uskokami, co zdaje się mieć duży wpływ na występowanie jaskiń i schronisk skalnych w tym regionie.

Roztocze Środkowe

Na terenie Roztocza Środkowego poznano obiekty znajdujące się w grupie skałek „Płaczący Kamień” w Roztoczańskim Parku Narodowym. Został również przeprowadzony rekonesans na wzniesieniu Monastyr koło Guciowa, gdzie nie odnaleziono kilkumetrowego obiektu wspominanego przez Artura Pawłowskiego z Grupy Turystycznej Roztocze. Ponadto sprawdzono kamieniołomy w Józefowie, gdzie znajduje się kilka obiektów o długości poniżej 2 m. Obiekty te mają pochodzenie antropogeniczne związane z działalnością wydobywczą. Podobny charakter ma pięć dostępnych sztolni będących kopalniami kamieni młyńskich i browarnych w Potoku Senderki, stanowiące obecnie ostoję nietoperzy wpisaną na listę NATURA 2000. Kolejnym obiektem jest Tunel w Kamieniu koło Stanisławowa znajdujący się w grupie skałek zlokalizowanych w szczytowych partiach wzgórza Piekiełko (Jaskinie nr 4(53) 2008). Poznano także niewielkie schronisko w grupie skałek znajdujących się w północnym zboczu doliny potoku Sopot.

Płaczący Kamień

Grupa wapiennych skałek zwana Płaczącym Kamieniem znajduje się na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego w okolicach miejscowości Górecko Nowe w gm. Zwierzyniec. Skałki zlokalizowane są na południowych stokach Świstkowej Góry na wysokości ok. 295 m.n.p.m. W skład opisywanych formacji wchodzą trzy grupy skalne: właściwy Płaczący Kamień z charakterystycznym okapem podskalnym oraz położone na NW i na E od niego dwie grzędy skalne, w których znajdują się opisywane obiekty. Zwiedzanie wymaga uzyskania zgody dyrekcji RPN.
Dojście do skałek: w miejscu, gdzie szlak czerwony (krawędziowy) biegnący z Florianki do Górecka Starego skręca w prawo, należy skręcić w lewo w kierunku lasu (150 m). Następnie wzdłuż granicy lasu kierujemy się na SE i po ok. 100 m. skręcamy w wyraźną ścieżkę biegnącą na NE w głąb lasu i po ok. 230 m docieramy do „Płaczącego Kamienia”. Wszystkie obiekty wytworzone są w mioceńskich wapieniach rafowych i mają charakter przynajmniej w części krasowy. O istnieniu schronów podskalnych w opisywanych skałach wspomina Tomasz Mleczek – „ciekawe są też schrony podskalne koło Płaczącego Kamienia w Roztoczańskim Parku Narodowym”. [1]

Schronisko przy Płaczącym Kamieniu I
Długość: 2 m
Położenie: Schronisko znajduje się we wschodniej grzędzie skalnej około 10 m od „Płaczącego Kamienia”.
Opis obiektu: Schronisko posiada naturalny otwór o ekspozycji SE. Za otworem wejściowym znajduje się niska salka o dnie pokrytym liśćmi, pod którymi znajduje się humus. Obiekt jest w zasięgu światła rozproszonego, suchy i nie posiada cech mikroklimatycznych wyróżniających go z otoczenia.

Roztocze

Schronisko przy Płaczącym Kamieniu II
Długość: 3 m
Położenie: Schronisko znajduje się w północno zachodniej grzędzie skalnej około 30 m od „Płaczącego Kamienia”.
Opis obiektu: naturalny otwór Schroniska o ekspozycji SW wprowadza do niskiej salki zakończonej opadającym, krótkim ciągiem zakręcającym w prawo i prawdopodobnie biegnącym do powierzchni. Dno pokryte jest liśćmi, pod którymi znajduje się humus. Obiekt jest zacieniony z wyjątkiem końcowych fragmentów.

Roztocze

Schronisko przy Płaczącym Kamieniu III
Długość: 4 m
Położenie: Schronisko znajduje się 7 m na NW od Schroniska w Płaczącym Kamieniu II w tej samej grzędzie skalnej.
Opis obiektu: za trójkątnym otworem o ekspozycji SE schronisko stanowi opadający korytarz, zakręcający na lewo i połączony niską szczeliną z końcowym fragmentem Schroniska przy Płaczącym Kamieniu IV. W połowie korytarza odchodzi w kierunku powierzchni niski korytarz o długości 0,8 m, obecnie zasypany. Obiekt znajduje się w zasięgu światła rozproszonego z wyjątkiem końcowych fragmentów. Dno pokrywa humus.

Schronisko przy Płaczącym Kamieniu IV
Długość: 3,5 m
Położenie: Schronisko znajduje się około 3 m na zachód od Schroniska przy Płaczącym Kamieniu III w obrębie tej samej grupy skałek.
Opis obiektu: za otworem wejściowym o ekspozycji SW stromo opadający korytarz biegnie w kierunku końcowych fragmentów Schroniska przy Płaczącym Kamieniu III. Obiekt stanowi okap podskalny, jest widny i nie posiada cech wyróżniających go z otoczenia.

Roztocze

Schronisko Czarcie
Szerokość okapu: 3,5 m
Opis dojścia: Od parkingu przy Rezerwacie „Czartowe Pole” należy iść w stronę wsi Hamernia i po przejściu przez most skręcić w lewo w ścieżkę edukacyjną biegnącą przez rezerwat. Po przejściu 90 metrów należy zejść ze ścieżki w kierunku widocznego potoku. Grupa skałek w których zlokalizowane jest schronisko znajduje się około 10 m na południe od szlaku w stromym, północnym zboczu doliny potoku Sopot.
Opis obiektu: Schronisko stanowi niski okap podskalny przedzielony w połowie niewielkim filarem. Obiekt znajduje się w zasięgu światła rozproszonego. Dno pokrywają glina i liście. Schronisko powstało w wapieniach detrytycznych miocenu.

Roztocze

Roztocze Zachodnie

Na terenie Roztocza Zachodniego sprawdzono południowe stoki Czubatej Góry koło Kawęczynka, gdzie odnaleziono ślady dawnych wyrobisk komorowych - obecnie zasypanych. Wyrobiska te były wzmiankowane przez A. Pawłowskiego z Grupy Turystycznej Roztocze. Ponadto zinwentaryzowano kilkanaście innych wyrobisk komorowych zlokalizowanych w rejonie tzw. Gorajskich Skał również wzmiankowanych przez A. Pawłowskiego. Wyrobiska te zostały wytworzone w górnokredowych (kampan) opokach.

Gorajskie Skały znajdują się na wschód od drogi Frampol - Lublin w okolicach miejscowości Zagrody na północ od Goraja. Wyrobiska zlokalizowane są na zachodnich stokach pasma wzgórz gorajskich na wysokości około 290 m n.p.m. Obszar ten obejmuje kilkanaście grup skalnych rozciągających się od Goraja do północnego krańca wsi Zagrody, gdzie zlokalizowane są komory wyrobiskowe, z których najdłuższa ma ok. 8 m i posiada pionowe wejście o głębokości ok. 1,4 m.

Roztocze Południowe

Okolice Werchraty, Nowego Brusna i Horyńca.

Jaskinia Chmielna
Szerokość okapu: 7,3 m
Opis dojścia: Z drogi leśnej Nowe Brusno - Werchrata należy skręcić na północ (droga z płyt betonowych) w kierunku widocznej po prawej stronie drogi stodoły (dawna wieś Chmiele) Od stodoły należy wrócić do miejsca, w którym do drogi dochodzi las. Następnie wzdłuż granicy lasu na zachód do końca polany i dalej (ok. 200 m), aż do górnej krawędzi wąwozu. Stąd wzdłuż krawędzi na SE około 130 m. Otwór schroniska znajduje się w szczytowej części zbocza wąwozu kilka metrów poniżej jego górnej krawędzi (345 m n.p.m.).
Opis Obiektu: Otwór schroniska o ekspozycji SW stanowi niski okap o nieregularnym kształcie. Z krańca wnęki biegną dwa niskie, zwężające się korytarze, które najprawdopodobniej powstały w sztuczny sposób, o czym świadczą charakterystyczne zagłębienia będące śladami po pogłębianiu wylotów korytarzy. Obiekt jest widny z wyjątkiem wspominanych korytarzy. Powstał w wapieniach mioceńskich. Dno pokrywa glina i rumosz skalny. Schronisko zostało poznane w grudniu 2006 roku przez członków Grupy Turystycznej Roztocze, którzy nadali mu obecną nazwę.

 Roztocze

Jaskinia Przyjaciół
Szerokość okapu: 5 m
Opis dojścia: Od skrzyżowania drogi Werchrata - Nowe Brusno z drogą na Chmiele należy udać się 1,7 km w stronę Nowego Brusna. W miejscu, gdzie droga zakręca na NW i omija wierzchołek Góry Brusno (364,8 m.n.p.m.) skręcamy w lewo (S) do jednej z odnóg wąwozu z charakterystycznym progiem będącym stropem schroniska (od drogi 80 m).
Opis obiektu: Schronisko stanowi nieregularny okap, posiadający na zachodnim krańcu wylot niskiego korytarza o wznoszącym się dnie. Obiekt jest widny z wyjątkiem wspomnianego korytarza. Powstał w piaszczystych wapieniach mioceńskich. Dno pokrywa glina i rumosz skalny. Schronisko zostało poznane w październiku 2006 roku przez członków Grupy Turystycznej Roztocze, którzy nadali mu obecną nazwę.

Roztocze

Na omawianym terenie znajduje sie ponadto Jaskinia Niedźwiedzia zlokalizowana po południowej stronie drogi Werchrata - Brusno około 2,7 km od początku drogi w Werchratej. Obiekt stanowi niski korytarzyk z licznymi odgałęzieniami zasypanymi piaskiem i prześwitami w stropie. Jaskinia była opisana przez T. Mleczka w 2000 roku.

W Dahanach na północ od Werchratej zlokalizowana jest najdłuższa (19m) [2] na polskiej części Roztocza - Jaskinia Prałasanta (W Dahanach, Diabelska). Obiekt znajduje się po wschodniej stronie drogi Werchrata - Narol około 6 km od kościoła w Werchratej i około 1,2 km od skrzyżowania drogi ze szlakiem zielonym. W miejscu, gdzie droga asfaltowa skręca w lewo należy skręcić w prawo (E) w leśną drogę i po około 150 m skręcić na południe u podnóża wzniesienia. Po 250 metrach dochodzimy do Diabelskiego Kamienia w Dahanach, w którym znajdują się mikroformy krasowe. Stąd należy wejść na szczyt zbocza i iść jego krawędzią na SE około 450 m do położonego w obniżeniu otworu jaskini. Jaskinię tworzy salka o pochyłym dnie oraz niski korytarz wychodzący z jej północnego krańca. W okolicach zlokalizowane są zagłębienia po dawnych wyrobiskach, w których znajdują się pojedyncze ostańce skalne. Jaskinia Prałasanta została opisana przez członków Grupy Turystycznej Roztocze na początku 2003 roku, którzy nadali jej obecną nazwę

Niewielkie, niedostępne szczeliny skalne powstałe prawdopodobnie w wyniku eksploatacji znajdują się w najniższym poziomie czynnego kamieniołomu w Starym Bruśnie. O ich istnieniu wspomina T. Mleczek.

Kolejna grupa skałek, w których znajdują się niewielkie szczeliny i okapy podskalne zlokalizowana jest w wąwozie na zachód od drogi biegnącej z Nowin Horynieckich w kierunku drogi Werchrata - Nowe Brusno około 200 m od skrzyżowania tych dróg.

W miejscowości Dziewięcierz w nieczynnych kamieniołomach znajdują się dwa okapy podskalne powstałe najprawdopodobniej w wyniku wybrania piaskowców mioceńskich spod wapieni litotamniowych tworzących strop okapów. Większa z nich zlokalizowany jest w północnym kamieniołomie w zachodniej ścianie na wysokości 332 m n.p.m, ekspozycja otworu SE. Mniejszy znajduje się w kamieniołomie południowym, w S ścianie na wysokości około 330 m. n.p.m., ekspozycja otworu N. Obiekty wskazał Zbigniew Cierech z UMCS w Lublinie.

Schronisko podskalne znajduje się w obrębie ostańca zwanego Diabelskim Kamieniem położonego w lesie na południowy - zachód od Werchraty - Monasterza. Obiekt ten stanowi szeroki okap obiegający kamień ze strony N,S i W oraz niskie przejście pod nim o przebiegu W-E długości 3 m. Obiekt został nazwany Schroniskiem w Diabelskim Kamieniu.

 Roztocze

Ciekawą formą jest Jaskinia w Studni zlokalizowana na dnie studni w obrębie ruin klasztornych na wzgórzu Monastyrz około 3,5 km na północny - zachód od Werchraty. Obiekt był wzmiankowany przez T. Mleczka w 2000, który podaje jej długość (bez studni) 12 m i głębokość (bez studni) 3 m oraz A. Pawłowskiego. Jaskinie tworzy niski ciąg obiegający studnie oraz dwie naturalne szczeliny. Korytarz okrążający studnie może stanowić jej niższe fragmenty, a jego powstanie prawdopodobnie związane było z częściowym zasypaniem studni, która głębiej posiadała większą średnicę. W miejscu rozszerzenia studni fragment znajdujący się pod powstałym w ten sposób okapem nie został zasypany, tworząc tym samym obecną Jaskinię w Studni. Wewnątrz korytarza widoczne są ślady ręcznego urabiania skały celem nadania mu owalnego kształtu.

Wszystkie obiekty zostały poznane i zinwentaryzowane w czerwcu i lipcu 2009 roku przez Sekcję Turystyki Jaskiniowej TTPiK w składzie: Mieszko Janiszek, Sebastian Kowalczyk, Karolina Kubiak, Agnieszka Ponikiewska, Artur Ponikiewski, Agnieszka Rogawska. Plany (skala 1:100) wykonał A. Ponikiewski.

Wyniki inwentaryzacji zostały opublikowane w JASKINIACH nr 2(55) 2009
[1] www.ssb.strefa.pl - Stowarzyszenie Speleoklub Beskidzki
[2] wg T. Mleczka pomiar wykonany został przez członków Speleoklubu Beskidzkiego w 2006 roku.

 MAPA Z LOKALIZACJĄ OBIEKTÓW

Wyrobiska w Gorajskich Skałach, fot. M. JaniszekWyrobiska w Gorajskich Skałach, fot. M. Janiszek Wyrobiska w Gorajskich Skałach, fot. M. JaniszekWyrobiska w Gorajskich Skałach, fot. M. Janiszek Schronisko przy Płaczącym Kamieniu I, fot. A. PonikiewskaSchronisko przy Płaczącym Kamieniu I, fot. A. Ponikiewska Schronisko przy Płaczącym Kamieniu II, fot. A. PonikiewskaSchronisko przy Płaczącym Kamieniu II, fot. A. Ponikiewska Schronisko przy Płaczącym Kamieniu III, fot. A. PonikiewskaSchronisko przy Płaczącym Kamieniu III, fot. A. Ponikiewska Schronisko przy Płaczącym Kamieniu IV, fot. A. PonikiewskaSchronisko przy Płaczącym Kamieniu IV, fot. A. Ponikiewska Jaskinia Prałasanta, fot. A. PonikiewskaJaskinia Prałasanta, fot. A. Ponikiewska "Jaskinia w Studni", fot. A. Ponikiewska"Jaskinia w Studni", fot. A. Ponikiewska Jaskinia Przyjaciół, fot. A. PonikiewskaJaskinia Przyjaciół, fot. A. Ponikiewska Schronisko w Diabelskim Kamieniu, fot. A. PonikiewskaSchronisko w Diabelskim Kamieniu, fot. A. Ponikiewska Schronisko Czarcie, fot. A. PonikiewskaSchronisko Czarcie, fot. A. Ponikiewska Wzgórze Monastyrz - Piwnice w ruinach zespołu klasztornego Bazylianów z 1678 roku fot. A. PonikiewskaWzgórze Monastyrz - Piwnice w ruinach zespołu klasztornego Bazylianów z 1678 roku fot. A. Ponikiewska Potok Senderki - Sztolnie kamieni młyńskich - sztolnia II fot. A. PonikiewskaPotok Senderki - Sztolnie kamieni młyńskich - sztolnia II fot. A. Ponikiewska Potok Senderki - Sztolnie kamieni młyńskich - sztolnia VI fot. A. PonikiewskaPotok Senderki - Sztolnie kamieni młyńskich - sztolnia VI fot. A. Ponikiewska

Partnerzy

Fundacja GOPR   Nasza Krajoznawczo Górska Przygoda   Trekmondo

DMC Firewall is developed by Dean Marshall Consultancy Ltd